Wszczęcie kontroli podatkowej

Jak napisałem powyżej, może się zdarzyć, że kontrolujący zawitają do Państwa nawet bez uprzedniego zawiadomienia. W takim przypadku powinna się zapalić u Państwa czerwona lampka, wskazująca, że sytuacja może być poważna. Co robić w takiej sytuacji?

Okazanie legitymacji służbowej

Wszczęcie kontroli podatkowej - legitymacja pracownika urzędu kontroli skarbowejKontrolę podatkową wszczyna się zazwyczaj poprzez doręczenie dokumentu zatytułowanego „upoważnienie do przeprowadzenia kontroli podatkowej” oraz okazanie legitymacji służbowej. Kontrolujący za zwyczaj w pierwszej kolejności okazują legitymacje służbowe (przykład legitymacji służbowej pracownika dawnego UKS na zdjęciu po lewej). Proszę się nie zdziwić jeśli urzędnicy w momencie wszczynania kontroli podatkowej będą w jakiś dziwny sposób machać i podsuwać Państwu legitymacje służbowe. Wymóg okazania legitymacji wynika wprost z przepisu ustawy. Dodatkowo przełożeni przed wyjściem na kontrolę do znudzenia uczulają aby wyraźnie okazać Podatnikowi tą legitymację. Zdarzają się bowiem całkiem często przypadki kwestionowania przez organy podatkowe II instancji i sądy administracyjne całej kontroli podatkowej w związku z nieokazaniem legitymacji służbowych. Z moich obserwacji wynika, iż niedopełnienie obowiązku okazania legitymacji to efekt emocji towarzyszących wszczęciu kontroli podatkowej oraz zwykłego zapominalstwa. Urzędnicy nie noszą na co dzień legitymacji służbowych ze sobą. Nie są do niczego potrzebne. Tylko przy wszczęciu kontroli są niezbędne. Część osób trzyma legitymacje w domu a nie w pracy. Gdy więc z samego rana trwa gorączkowe przygotowanie do wizyty u Podatnika, przygotowania dokumentów i ustalanie strategii postępowania, zdarza się, że urzędnik nie weźmie ze sobą legitymacji.  W efekcie, dla Podatnika, jest to świetna okazja do zakwestionowania wszczęcia kontroli podatkowej.​

Doręczenie upoważnienia do przeprowadzenia kontroli podatkowej

Doręczany Podatnikowi dokument: „upoważnienie do przeprowadzenia kontroli podatkowej” sporządza się w dwóch egzemplarzach. W momencie wszczęcia kontroli podatkowej jeden egzemplarz tego dokumentu kontrolujący podsuwają Podatnikowi by się na nim podpisał (koniecznie z datą!). Jest to dla urzędników najważniejszy dokument ze spotkania, dlatego zaraz po podpisaniu jest on chowany z przeznaczeniem do akt sprawy (a przed wyjściem od Podatnika zazwyczaj sprawdzamy ponownie się czy na pewno jest w teczce). Podatnik otrzymuję drugi egzemplarz upoważnienia. Większość kontrolowanych po podpisaniu odsuwa go na bok. Dzieje się tak ponieważ w trakcie wszczęcia kontroli podatkowej doręcza się Podatnikowi także kilka innych dokumentów do podpisania, omawia się szczegóły kontroli, wymienia informacjami. Zazwyczaj wszczęciu kontroli towarzyszy dużo emocji. W mojej ocenie warto jednak na spokojnie przeglądać w trakcie podpisywania dokumenty podsuwane przez kontrolujących. Na upoważnieniu znajdą Państwo takie informacje jak:

  • oznaczenie organu, datę i miejsce wystawienia;
  • wskazanie podstawy prawnej;
  • imię i nazwisko kontrolującego (kontrolujących);
  • numer legitymacji służbowej kontrolującego (kontrolujących);
  • oznaczenie kontrolowanego;
  • określenie zakresu kontroli;
  • datę rozpoczęcia i przewidywany termin zakończenia kontroli;
  • podpis osoby udzielającej upoważnienia, z podaniem zajmowanego stanowiska lub funkcji;
  • pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego wynikających z przepisów niniejszego działu.

Upoważnienie do wszczęcia kontroli podatkowej - co warto sprawdzić

Dokumenty: „upoważnienie do przeprowadzenia kontroli podatkowej” przygotowywane są dla urzędników idących na kontrolę przez komórki analiz.  Są to oczywiście sporządzane w programie komputerowym metodą „kopiuj i wklej”. Stąd też, stosunkowo często, zdarzają się w nich błędy. Zadaniem kontrolujących jest sprawdzenie przed przyjściem do Podatnika na kontrolę ich poprawności. Nie zawsze jednak wszystkim to się udaje. Szczególnie warto zwrócić uwagę na określenie zakresu kontroli. Może się bowiem okazać, iż w upoważnieniu wskazany jest inny okres niż ten, za jaki kontrolujący żądają dokumentów. Można też poprosić o okazanie legitymacji służbowych i sprawdzić czy dane są takie same jak w upoważnieniu (zwłaszcza numer legitymacji).

Na upoważnieniu (zazwyczaj na drugiej jego stronie) znajdą też Państwo tzw. Pouczenie. Jest to cały zestaw przepisów z ustawy Ordynacja Podatkowa. Jeśli nie mieli Państwo do czynienia wcześniej z tą ustawą warto od razu przeczytać przepisy z pouczenia. W razie wątpliwości poprosić kontrolujących o udzielenie wyjaśnienia co oznacza dany przepis. Nie mają oni wprawdzie ustawowego obowiązku udzielenia niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego (obowiązek taki,  nałożony jest natomiast na sam organ podatkowy, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego), ale taka rozmowa pozwoli Państwu zorientować się w poziomie profesjonalizmu urzędników. Jeśli odniosą Państwo wrażenie, iż nie prezentują oni odpowiedniej wiedzy warto wzmóc swoją czujność i dokładnie sprawdzać informacje jakie podają kontrolujący.

Podsumowując, gdy otrzymają Państwo upoważnienie proszę mu się przyjrzeć oraz sprawdzić:

  • jaki urząd Państwa kontroluję i jaki urzędnik jest upoważniony do przeprowadzenia kontroli;
  • za jaki okres i w jakim zakresie prowadzona będzie kontrola podatkowa;
  • proszę sprawdzić też czy dane osób wskazanych w upoważnieniu zgadzają się z danymi z legitymacji kontrolujących.

Brak informacji o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej

W przypadku gdy nie otrzymali Państwo wcześniej informacji o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej powinni otrzymać Państwo od kontrolujących pisemną informację, dlaczego tak się stało. Proszę sprawdzić jaka jest tego przyczyna. W mojej ocenie szczególnie nieciekawie jest, gdy organ wszczyna kontrolę:

  • na żądanie organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe (chodzi o informacje od policji lub prokuratury;
  • kontrola ma być podjęta w oparciu o informacje uzyskane na podstawie przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (chodzi o informacje uzyskiwane od Generalnego Inspektora Informacji Finansowej).

Dlaczego? W przypadku większości kontroli, zwłaszcza tych prowadzonych przez urzędy skarbowe, urzędnik idąc do Podatnika na kontrolę nie ma pojęcia czym on się zajmuje. W przypadku gdy kontrola wszczynana jest z zawiadomienia Policji lub G.I.I.F-a, oznacza to że przed wszczęciem kontroli podatkowej kontrolujący mają już jakieś informacje na Państwa temat i kontrola może być prowadzona pod z góry przyjętą tezę, że są np. Państwo oszustami podatkowymi. Co więcej informacji tych nie znajdą Państwo w aktach kontroli (akta kontroli podatkowej, zwłaszcza zasady dostępu do tych akt, to kolejny ciekawy temat wymagający omówienia, opisze to w osobnym rozdziale).

Po dopełnieniu najważniejszych czynności – okazaniu legitymacji służbowej i podpisaniu przez kontrolowanego upoważnienia następuje szereg czynności związanych ze wskazanymi w przepisach Ordynacji podatkowej wymogami. Trzeba: ustalić pełnomocnika (art. 284 § 1 w/w ustawy), ustalić czy kontrolowany chce być obecny przy czynności kontrolnych czy też zrzeka się takiego prawa (art. 285 w/w ustawy), ustalić miejsce, w którym przeprowadzane będą czynności kontrolne (art. 285 a i art. 285b w/w ustawy). Trzeba także ustalić trochę technicznych szczegółów dotyczących dostępu do dokumentów podatnika i jego pomieszczeń czy też możliwości uzyskania wyjaśnień od pracowników kontrowanego.

Czynności te formalnie nie wchodzą już w sam proces wszczęcia kontroli podatkowej (na gruncie Ordynacji podatkowej liczy się bowiem tylko okazanie legitymacji i doręczenie upoważnienia) ale są nierozerwalnie z nim związane. Opisze je na kolejnych stronach.

expert podatkowy
Close Menu